Theo phản ánh của các DN sản xuất và chế biến gỗ, trong thời gian qua, tình trạng các công ty có vốn FDI và thương nhân hình thành những hệ thống nhà máy và cơ sở thu mua nguyên liệu gỗ ở hầu khắp các vùng nguyên liệu gỗ cao su và gỗ keo tràm từ miền Nam ra đến khu vực miền Trung- Tây Nguyên để xuất khẩu sang Trung Quốc.
Theo ước tính, có đến 80% lượng gỗ nguyên liệu cao su ở Tây Nguyên đã bị thương lái Trung Quốc bao mua, họ cắm xưởng xẻ, thuê dân đi mua gom, thậm chí trả hết tiền trước. Với những điều kiện như vậy, DN Việt Nam (VN) không thể cạnh tranh nổi.
Không chỉ cạnh tranh nguồn gỗ nguyên liệu, hiện đang có làn sóng các DN gỗ của Trung Quốc đầu tư vào tỉnh Bình Dương. Vấn đề ở chỗ hàng hóa của họ mang sang gần như đã là thành phẩm, phần việc tại VN chỉ là lắp ráp và phủ sơn.
Mục đích của các DN Trung Quốc là muốn lấy C/O của VN, vì hiện nay họ không được cấp C/O sang thị trường Hoa Kỳ do bán phá giá.
Hơn nữa, họ cũng muốn tận dụng nguồn nhân công giá rẻ của VN. Trong cạnh tranh về giá, các DN Trung Quốc luôn có lợi thế bởi luôn sản xuất với quy mô cực lớn. Đây là sức ép rất lớn, thậm chí có thể gây nguy cơ khủng hoảng gỗ nguyên liệu tại các DN trong nước ở TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai.
Số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy: Nhiều mặt hàng gỗ của VN xuất khẩu sang Trung Quốc tăng nhanh trong thời gian gần đây. Trong 9 tháng đầu năm 2017, lượng ván bóc xuất khẩu đạt 240.000m3, tăng gấp 2,4 lần lượng xuất khẩu trong cả năm 2016; Lượng gỗ xẻ cao su cũng tăng từ 120.000m3 trong năm 2016 lên 170.000m3 trong 9 tháng năm 2017.
Chính phủ cần sớm ban hành các giải pháp hạn chế xuất khẩu gỗ nguyên liệu một cách hiệu quả. Theo kiến nghị của các DN, với mức thuế suất thuế xuất khẩu hiện tại là chưa đủ sức hạn chế hoạt động xuất khẩu gỗ nguyên liệu sang Trung Quốc một cách ồ ạt như thời gian qua. Cùng với việc nhiều thương nhân khai báo không đúng quy cách sản phẩm xuất khẩu để được hưởng ưu đãi về thuế như mặt hàng gỗ xẻ. DN đề nghị tăng mức thuế suất thuế xuất khẩu đối với mặt hàng gỗ tròn và gỗ xẻ lên cùng mức 20% trong khung quy định Nghị quyết 830/2009/UBTVQH12 ngày 17/10/2009 của Ủy ban thường vụ Quốc hội.
Tuy nhiên, thuế hay hạn chế xuất khẩu chỉ là một giải pháp và cần cân nhắc để hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, DN và người trồng rừng. Vấn đề cốt lõi vẫn là giải quyết tốt bài toán tổng thể về nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu.
Tô Xuân Phúc – Tổ chức Forest Trend
